Cập nhật phần mềm và vá lỗi: lá chắn âm thầm khi dùng Tipclub
Mỗi chiếc máy đánh chữ lâu năm đều cần vài giọt dầu và một lần siết lại ốc định kỳ. Chẳng ai chụp ảnh khoe việc đó, cũng chẳng ai khen, nhưng bỏ qua vài năm là các thanh đòn cứng lại và chữ in ra mờ nhòe. Cập nhật phần mềm là việc bảo dưỡng tương tự: nhàm, hay bị hoãn, nhưng lại là lớp phòng thủ im lặng nhất khi bạn dùng Tipclub trên điện thoại hay máy tính.

Ảnh: James Harrison / Unsplash
Bản vá thực chất là gì
Phần mềm nào cũng được viết bởi con người, và con người thì để sót lỗi. Một số lỗi chỉ làm ứng dụng chậm hay hiển thị sai, nhưng một số khác là lỗ hổng bảo mật: kẽ hở cho phép người ngoài đọc dữ liệu, chạy mã lạ hoặc chiếm quyền thiết bị. Khi nhà phát triển phát hiện, họ phát hành bản vá để bịt kẽ hở đó. Và khi bản vá được công bố, một chuyện đáng chú ý xảy ra.
Thông tin về lỗ hổng vừa được vá cũng trở thành manh mối cho kẻ xấu. Họ so sánh bản cũ với bản mới để hiểu chính xác kẽ hở nằm đâu, rồi quét mạng tìm những thiết bị chưa cập nhật. Nghĩa là càng chậm vá, bạn càng nằm trong nhóm mục tiêu dễ nhất. Phần lớn các vụ xâm nhập hàng loạt không dùng kỹ thuật bí ẩn, mà khai thác lỗi đã có bản sửa từ lâu nhưng người dùng chưa chịu cài.
Ba tầng cần cập nhật
Nhiều người chỉ nghĩ đến ứng dụng, trong khi có ba tầng chồng lên nhau và tầng nào lủng thì tầng trên cũng yếu theo.
Hệ điều hành. Đây là nền móng. Các bản vá bảo mật của điện thoại và máy tính thường đến định kỳ, chứa sửa lỗi cho những thành phần cốt lõi như xử lý ảnh, mạng, bộ nhớ. Dùng phiên bản quá cũ, hết thời hạn hỗ trợ, nghĩa là sẽ không còn ai vá lỗi mới phát hiện.
Trình duyệt. Phần lớn thời gian bạn dùng dịch vụ trực tuyến qua trình duyệt, nơi xử lý trang web từ vô số nguồn, nên đây là mặt trận nóng nhất. Trình duyệt thường cập nhật rất đều, nhưng chỉ có tác dụng khi bạn thực sự khởi động lại sau khi nó tải xong bản mới.
Ứng dụng và tiện ích mở rộng. Mỗi ứng dụng cài thêm là một cánh cửa mới. Ứng dụng bạn không dùng nữa nhưng vẫn nằm trong máy là cánh cửa không ai trông. Tiện ích mở rộng của trình duyệt cũng vậy, nhất là loại xin quyền đọc mọi trang.
Thiết lập từng bước để khỏi phải nhớ
Điều tốt nhất về cập nhật là bạn có thể tự động hóa phần lớn công việc.
- Bật tự động cập nhật hệ điều hành. Trong phần cài đặt chung hoặc bảo mật, chọn tải và cài bản cập nhật tự động, đặt vào khung giờ máy ít dùng, chẳng hạn ban đêm lúc đang sạc và có wifi.
- Bật tự động cập nhật ứng dụng trong kho ứng dụng chính thức. Xem lại lịch sử cập nhật đôi lúc để biết có gì bị kẹt.
- Kiểm tra trình duyệt. Mở mục giới thiệu về trình duyệt để xem phiên bản và nhấn kiểm tra cập nhật. Nếu nó yêu cầu khởi động lại, hãy làm trong ngày.
- Dọn ứng dụng và tiện ích không dùng. Mỗi quý, lướt danh sách và gỡ những gì bạn chưa mở suốt vài tháng.
- Kiểm tra thiết bị còn được hỗ trợ không. Nếu nhà sản xuất ngừng cập nhật cho máy của bạn, cân nhắc nâng cấp hoặc ít nhất không dùng nó cho các tác vụ nhạy cảm.
Chỉ tải bản chính thức
Có một mặt trái cần tỉnh táo: kẻ lừa đảo cũng biết người dùng quen với việc "cập nhật". Họ dựng những cửa sổ hoặc thông báo giả, ví dụ "trình duyệt của bạn đã lỗi thời, nhấn để tải bản mới", dẫn tới tệp độc hại. Quy tắc phòng ngừa rất rõ.
- Cập nhật hệ điều hành thông qua mục cập nhật trong chính phần cài đặt, không qua quảng cáo hay đường dẫn trong tin nhắn.
- Cập nhật ứng dụng thông qua kho ứng dụng chính thức của thiết bị.
- Với trình duyệt, dùng chức năng cập nhật tích hợp thay vì tệp cài lấy từ trang quảng cáo.
- Cảnh giác với cửa sổ bật lên bất ngờ trên trang web bảo bạn cài "bản vá khẩn cấp".
- Không cài tệp cài đặt nhận qua nhóm chat, kể cả từ người quen, trừ khi bạn đã xác minh qua kênh khác.
Nếu bạn thấy nghi ngờ về một thông báo cập nhật, hãy đóng nó và tự mở mục cập nhật trong cài đặt. Nếu bản cập nhật thật sự có, bạn sẽ thấy ở đó.
Những lý do người ta hoãn, và cách gỡ từng cái
"Sợ máy chậm đi." Phần lớn bản vá bảo mật rất nhẹ. Nếu lo, hãy sao lưu trước rồi cập nhật khi rảnh.
"Đang dùng dở, không muốn bị ngắt." Đặt giờ tự cập nhật vào ban đêm.
"Hết dung lượng." Xóa ảnh trùng, bộ nhớ đệm, ứng dụng cũ; hoặc chuyển ảnh sang nơi lưu trữ khác.
"Lười." Đặt nhắc lịch hằng tháng một lần để kiểm tra, mười phút là đủ.
Sai lầm thường gặp
Bấm "nhắc tôi sau" hàng tuần liền. Tắt thông báo cập nhật vì thấy phiền. Dùng máy đã hết hỗ trợ mà vẫn đăng nhập mọi thứ. Cập nhật qua đường dẫn không rõ nguồn. Đóng trình duyệt nhưng không bao giờ khởi động lại, nên bản mới chưa từng chạy.
Bản kiểm nhanh hằng tháng
Hệ điều hành đã ở bản mới nhất chưa. Trình duyệt đã khởi động lại sau cập nhật chưa. Ứng dụng nào còn chờ cập nhật. Có ứng dụng hay tiện ích nào nên gỡ không. Thiết bị còn được nhà sản xuất hỗ trợ không.
Dầu tra máy hiếm khi được nhắc tên, nhưng nó là thứ giữ cho mọi phím gõ trơn tru. Nội dung về Tipclub dành cho người từ đủ 18 tuổi, mang tính tham khảo. Hãy tuân thủ pháp luật nơi cư trú, đặt giới hạn giải trí hợp lý và tự chịu trách nhiệm với quyết định của mình.
