Phân biệt nghiện hành vi và giải trí lành mạnh quanh Hitclub
Có những đêm tôi gõ máy chữ vì muốn kể một câu chuyện, và có những đêm khác tôi gõ chỉ vì tay đã quen, dù chẳng còn gì để viết. Từ bên ngoài nhìn vào, hai đêm ấy giống nhau: cùng chiếc bàn, cùng tiếng phím. Khác biệt nằm ở bên trong, ở chỗ tôi còn làm chủ được việc gõ hay không. Phân biệt giải trí lành mạnh với nghiện hành vi quanh Hitclub cũng cần nhìn vào chính chỗ ấy, thay vì chỉ nhìn vào việc người ta có dùng nhiều hay ít.
Ảnh: Markus Spiske / Unsplash
Giải trí lành mạnh trông như thế nào
Giải trí lành mạnh có vài nét dễ nhận. Bạn chọn mở ứng dụng vì muốn, và dừng được khi đã đến giới hạn đặt trước. Số tiền chi nằm gọn trong phần nhàn rỗi, không động đến tiền sinh hoạt. Sau khi dùng, bạn thường thấy nhẹ nhõm hay thú vị, không day dứt kéo dài. Những mối quan hệ, công việc, giấc ngủ, sức khỏe vẫn giữ nguyên nhịp.
Quan trọng nữa là bạn có thể không dùng trong nhiều ngày mà không thấy khó chịu quá mức. Giải trí là một phần của cuộc sống, chứ không phải trung tâm cuộc sống. Nếu mai Hitclub đóng cửa, bạn sẽ tiếc một thú vui, nhưng không thấy cả thế giới sụp đổ.
Nghiện hành vi là gì và khác ở chỗ nào
Nghiện hành vi là kiểu gắn chặt với một hoạt động, không dựa vào chất hóa học, mà dựa vào cơ chế thưởng của não: mỗi lần tham gia lại kích hoạt cảm giác mong đợi, kéo ta quay lại. Khi đã thành vấn đề, người ta thấy khó kiểm soát việc bắt đầu, khó dừng, và tiếp tục dù đã thấy hậu quả tiêu cực.
Đường phân biệt cốt lõi là mất kiểm soát, chứ không phải số giờ. Một người dùng nhiều giờ vào cuối tuần theo kế hoạch có thể vẫn lành mạnh, trong khi người khác chỉ dùng ít giờ nhưng thấy mình bị thôi thúc, nói dối và chi vượt khả năng thì đã có vấn đề. Cần nói rõ: chỉ chuyên gia có chuyên môn mới chẩn đoán được; bài này giúp bạn tự quan sát và biết khi nào cần tìm đến họ.
Thang tự đánh giá nhanh với mười câu hỏi
Hãy trả lời trung thực, "có" hoặc "không", cho giai đoạn ba tháng gần đây.
- Bạn có dùng lâu hơn hoặc chi nhiều hơn dự định ban đầu không?
- Bạn đã thử giảm hay dừng nhưng không giữ được chưa?
- Bạn có thấy bồn chồn, cáu gắt khi không dùng không?
- Bạn có nghĩ đến nó phần lớn thời gian, ngay cả lúc làm việc khác không?
- Bạn có dùng để trốn tránh căng thẳng, buồn bã hay lo lắng không?
- Bạn có giấu hoặc nói giảm với người thân về thời gian, tiền bạc đã dùng không?
- Bạn có bỏ lỡ việc học, việc làm, hay hẹn hò vì nó không?
- Bạn có phải dùng tiền định cho nhu cầu thiết yếu hoặc vay mượn để tiếp tục không?
- Bạn có cố "gỡ lại" khoản đã chi bằng cách chi thêm không?
- Bạn có thấy tội lỗi, xấu hổ sau khi dùng nhưng vẫn lặp lại không?
Không có điểm số tuyệt đối, nhưng nếu bạn trả lời "có" cho ba câu trở lên, nhất là các câu về tiền, giấu giếm và không dừng được, thì đó là lúc nên nghiêm túc xem xét và nói chuyện với ai đó. Trả lời "có" cho một hai câu cũng đáng chú ý như tín hiệu sớm.
Dấu hiệu leo thang cần để ý
Vấn đề hiếm khi xuất hiện đột ngột; nó trượt dần. Hãy chú ý khi mức chi mỗi lần tăng lên để giữ cảm giác thú vị như cũ, khi thời gian dùng kéo dài vào ban đêm và cắt giấc ngủ, khi bạn bắt đầu rút khỏi các hoạt động từng thích, khi tâm trạng phụ thuộc vào kết quả vừa rồi, hoặc khi bạn bắt đầu lấy các lý do để biện minh cho việc vượt giới hạn tự đặt.
Một dấu hiệu rất đáng lưu tâm là sự thay đổi trong cách bạn nói về nó. Từ "mình thích" chuyển thành "mình phải", từ "chơi cho vui" thành "phải gỡ lại". Khi ngôn ngữ nội tâm đổi như vậy, ranh giới đã bắt đầu mờ.
Ranh giới giữa giải trí và mất kiểm soát
Có thể hình dung ranh giới này bằng ba câu hỏi đơn giản. Một, tôi có quyết định được thời điểm dừng không, hay quyết định đó đã bị thứ khác nắm? Hai, hậu quả với tiền bạc, quan hệ, sức khỏe có đang tích lũy không? Ba, nếu người tôi yêu quý nhìn thấy cách tôi dùng, tôi có thấy thoải mái không?
Nếu cả ba câu đều trả lời yên tâm, bạn đang ở vùng giải trí. Nếu một câu bắt đầu làm bạn do dự, hãy chủ động thắt chặt giới hạn: giảm thời gian, hạ ngân sách, bỏ thông báo, thêm ngày nghỉ. Nếu hai hay ba câu đều đáng lo, đã đến lúc dừng lại hẳn một thời gian và tìm sự giúp đỡ, thay vì tin rằng chỉ cần ý chí mạnh hơn là xong.
Khi nào cần hỗ trợ chuyên môn và bước đầu tiên
Hãy tìm đến hỗ trợ khi bạn thử tự kiểm soát nhiều lần nhưng thất bại, khi việc này gây ảnh hưởng nặng đến tiền bạc, gia đình, công việc, hoặc khi bạn thấy lo âu, trầm cảm, thậm chí có ý nghĩ tự làm hại mình. Những người có chuyên môn như bác sĩ tâm lý, nhà trị liệu, hoặc các đường dây hỗ trợ tâm lý tại địa phương có thể đồng hành mà không phán xét.
Bước đầu tiên không cần lớn: nói với một người đáng tin, ghi lại những gì mình quan sát được, và hẹn một cuộc trao đổi. Với người thân của ai đó, hãy lắng nghe, tránh trách móc, và gợi ý họ gặp chuyên gia. Việc xin giúp đỡ là dấu hiệu của sự can đảm, không phải của yếu đuối.
Lời nhắc về chơi có trách nhiệm
Giải trí trực tuyến, gồm cả Hitclub, chỉ dành cho người đủ 18 tuổi trở lên và phải tuân thủ pháp luật nơi bạn cư trú. Hãy coi đó là một thú vui có giới hạn: dùng tiền nhàn rỗi, đặt trước ngưỡng thời gian và ngân sách, nghỉ ngơi đều đặn. Nếu bạn nhận thấy mình khó kiểm soát, hãy dừng lại và tìm hỗ trợ chuyên môn sớm. Mỗi người tự chịu trách nhiệm cho lựa chọn của mình, và sự tỉnh táo hôm nay luôn rẻ hơn sự hối tiếc ngày mai.
Tham khảo thông tin tại nhà cái Hit Club.