Nhận diện lừa đảo deepfake giọng nói mạo danh tổng đài Hitclub
Người đánh máy chữ có một thói quen: nhận được bản thảo lạ, việc đầu tiên là lật xem nét chữ và dấu mộc có khớp bản gốc trong ngăn tủ không. Thời giọng nói còn là thứ không thể làm giả, một cuộc gọi từ giọng quen khiến ta tin ngay. Nay thì khác. Công nghệ tổng hợp giọng đã đủ rẻ để kẻ gian dựng một giọng nghe y như nhân viên tổng đài, như người thân, như cấp trên. Bài này gõ lại từng dòng về cách nhận ra bản nhái ấy, với người dùng Hitclub.
Ảnh: Stephen Harlan / Unsplash
Deepfake giọng nói là gì
Deepfake giọng nói là giọng được máy học tạo ra hoặc biến đổi để bắt chước một người hoặc một kiểu giọng nhất định. Kẻ gian chỉ cần vài chục giây âm thanh mẫu, lấy từ video đăng công khai, đoạn ghi âm, hoặc chính cuộc gọi trước đó, là có thể cho máy đọc bất kỳ nội dung nào bằng giọng ấy. Có loại đọc sẵn một kịch bản, có loại biến đổi giọng nói theo thời gian thực khi kẻ gian đang nói.
Nghe đáng sợ, nhưng hãy nhớ nó vẫn chỉ là một chiếc máy chữ chép nhái. Nó làm giả được nét chữ, không làm giả được bản gốc nằm trong ngăn tủ của chính tổ chức. Đó là điểm tựa của mọi cách phòng thủ phía dưới.
Kịch bản kẻ gian hay dùng
Dù công nghệ mới, kịch bản vẫn quen thuộc, xoay quanh ba chiêu.
Chiêu thứ nhất là báo sự cố. Giọng tự xưng nhân viên hỗ trợ gọi đến, báo tài khoản của bạn bị khóa, bị đăng nhập lạ hoặc có giao dịch bất thường, rồi bảo cần xác minh gấp để bảo vệ.
Chiêu thứ hai là hứa hẹn. Giọng bảo bạn được tặng ưu đãi, được nâng cấp hạng, nhưng phải xác nhận thông tin ngay để không mất quyền lợi.
Chiêu thứ ba là mượn quyền uy, thường đi kèm áp lực thời gian: "trong vài phút nữa", "nếu không làm ngay". Mục tiêu cuối cùng luôn giống nhau, đó là lấy mã OTP, mật khẩu, hoặc dụ bạn cài một ứng dụng điều khiển từ xa, hoặc chuyển tiền vào nơi kẻ gian chỉ định.
Dấu hiệu nhận biết
Giọng giả ngày càng tinh vi nên đừng chỉ dựa vào cảm giác "nghe là biết". Hãy đọc kỹ cả nội dung lẫn hoàn cảnh cuộc gọi.
- Cuộc gọi đến bất ngờ mà bạn không hề liên hệ trước, lại nói về chuyện khẩn cấp.
- Có sức ép thời gian bất thường, không cho bạn cúp máy để kiểm lại.
- Yêu cầu bạn đọc mã xác thực, mật khẩu hoặc cung cấp thông tin mà một tổng đài thật không cần hỏi.
- Giọng hơi đều, ngắt nhịp lạ, thiếu những tiếng thở hay ngập ngừng tự nhiên, hoặc chất lượng âm lúc rõ lúc nhòe một cách khó hiểu.
- Số gọi đến lạ hoặc mạo danh, vì hiển thị số có thể bị giả.
- Bị bảo giữ bí mật, không được nói với ai, hoặc phải cài thêm ứng dụng.
Một dấu hiệu thôi chưa kết luận được, nhưng hai ba dấu cùng lúc là đủ để bạn chậm lại.
Quy tắc vàng: cúp máy và gọi lại qua kênh chính thức
Đây là dòng quan trọng nhất của bài. Bản thảo lạ thì đối chiếu với bản gốc. Cuộc gọi lạ thì cúp máy, rồi chủ động liên hệ lại bằng kênh bạn tự tìm.
- Bình tĩnh, nói gọn "tôi sẽ gọi lại" rồi cúp máy, không cần tranh luận.
- Tự mở ứng dụng hoặc trang chính thức của Hitclub theo cách bạn vẫn quen dùng, tìm mục hỗ trợ và liên hệ từ đó. Đừng dùng số điện thoại hay đường dẫn do người gọi đọc cho bạn.
- Hỏi xem tài khoản của bạn thật sự có vấn đề gì không. Phần lớn trường hợp, câu trả lời là không.
- Nếu đã lỡ nói điều gì, hãy đổi mật khẩu ngay, kiểm tra các phiên đăng nhập, thu hồi thiết bị lạ.
Với người thân bị giả giọng nhờ chuyển tiền gấp, cách làm y hệt: cúp máy, gọi lại số cũ bạn đã lưu, hoặc hỏi một câu mà chỉ người thật mới biết. Gia đình có thể thống nhất sẵn một câu hỏi bí mật.
Không bao giờ cung cấp OTP
Mã OTP là con dấu tươi chỉ dành cho riêng bạn. Một nhân viên thật không cần bạn đọc mã ấy ra, bởi mã được gửi đến chính bạn để bạn nhập vào ứng dụng, không phải để đọc cho ai nghe. Quy tắc đơn giản: hễ ai xin mã, dù xưng danh gì, dù giọng quen đến đâu, thì đó là lằn ranh bạn không bước qua. Cũng đừng đọc mã dù chỉ "một phần" hay để "đối chiếu".
Thêm vài thói quen giúp ích: bật xác thực hai lớp, không cài ứng dụng điều khiển từ xa theo lời người lạ, hạn chế đăng giọng nói công khai quá nhiều, và chặn rồi báo cáo số điện thoại nghi vấn.
Sai lầm thường gặp
- Tin vì giọng quen hoặc vì người gọi biết đúng tên, đúng vài thông tin của mình. Thông tin ấy rất dễ bị mua bán hay thu thập.
- Gọi lại vào số vừa hiện trên màn hình, vốn có thể bị giả.
- Ngại cúp máy vì sợ bị coi là bất lịch sự. Cúp máy là hành động chuyên nghiệp, không phải thất lễ.
- Giữ kín chuyện đã bị lừa vì xấu hổ, làm mất thời gian vàng để khóa tài khoản.
Lưu ý 18+ và chơi có trách nhiệm
Hitclub là sản phẩm giải trí trực tuyến dành cho người đủ 18 tuổi trở lên. Hãy tuân thủ pháp luật nơi bạn cư trú, coi đây là thú vui giải trí, tự đặt giới hạn thời gian và ngân sách, và tự chịu trách nhiệm cho quyết định của mình. Cảnh giác với cuộc gọi lạ cũng là một phần của chơi có trách nhiệm: giữ tài khoản và tiền bạc an toàn trước hết.
Bản thảo đáng tin là bản đã đối chiếu được với gốc. Hãy để thói quen cúp máy và gọi lại là nét bút kiểm soát cuối cùng trước khi bạn gật đầu với bất kỳ giọng nói nào.
Tham khảo thông tin tại Hit Club.