Nhận diện lừa đảo deepfake giọng nói mạo danh tổng đài Hitclub
Người đánh máy lâu năm nhận ra một bức thư giả bằng tai chứ không chỉ bằng mắt. Mỗi chiếc máy chữ có nhịp gõ riêng, một chữ "e" hơi nhòe, một dấu chấm lệch nhẹ. Quen thuộc đến mức chỉ cần nghe tiếng lách cách là biết ai đang ngồi gõ. Giờ đây kẻ gian đã học được cách bắt chước cả "nhịp gõ" của giọng nói con người. Công nghệ đó có tên là deepfake giọng nói, và nó đang được dùng để mạo danh những người, những tổng đài mà bạn vốn tin. Hôm nay tôi gõ chậm về nó, kèm cách tự vệ cho người dùng Hitclub.
Ảnh: Adam Adreveno / Unsplash
Deepfake giọng nói là gì
Deepfake giọng nói là giọng được tạo ra hoặc biến đổi bằng phần mềm trí tuệ nhân tạo, sao cho nghe giống một người thật. Chỉ cần một đoạn ghi âm ngắn, có thể lấy từ video đăng công khai hay một cuộc gọi trước đó, phần mềm đã có thể học được âm sắc, ngữ điệu và thậm chí cách ngập ngừng của người nói.
Điều đáng lo là rào cản kỹ thuật ngày càng thấp. Kẻ gian không cần là chuyên gia. Vì vậy, nguyên tắc cũ "nghe giọng quen thì yên tâm" không còn là tấm khiên đủ dày. Một giọng nghe thật tự nhiên chưa chứng minh được gì về người đứng sau cuộc gọi.
Kịch bản kẻ gian hay dùng
Dù công nghệ mới, kịch bản thì rất cũ: tạo áp lực, tạo niềm tin, rồi xin thứ bạn không nên đưa. Với người dùng một dịch vụ giải trí trực tuyến như Hitclub, các màn kịch thường theo vài khuôn.
Khuôn thứ nhất, cuộc gọi tự xưng nhân viên hỗ trợ báo rằng tài khoản của bạn có "giao dịch bất thường" và cần xác minh ngay, nếu không sẽ bị khóa. Khuôn thứ hai, giọng nói tự xưng bộ phận bảo mật nói bạn trúng ưu đãi và cần đọc mã để nhận. Khuôn thứ ba, một tin nhắn thoại hoặc cuộc gọi bắt chước giọng người quen, nhờ bạn chuyển giúp một khoản gấp hoặc cung cấp thông tin đăng nhập. Điểm chung là cảm giác khẩn cấp và việc đòi một thông tin nhạy cảm, nhất là mã xác thực dùng một lần.
Dấu hiệu nhận biết
Không có dấu hiệu nào tuyệt đối, vì giọng giả ngày càng tinh vi. Nhưng một vài tín hiệu đáng để bạn gõ vào đầu.
Nhịp nói đều bất thường, thiếu những quãng thở, những tiếng "ừm" tự nhiên. Hoặc ngược lại, có những khoảng trễ lạ giữa câu hỏi của bạn và câu trả lời. Âm thanh nền quá sạch hoặc lặp lại một kiểu. Giọng đổi sắc thái đột ngột giữa chừng. Khi bạn hỏi một câu ngoài kịch bản, người gọi lảng tránh, quay về lời thoại cũ, hoặc càng thúc giục.
Dấu hiệu đáng tin hơn cả là hành vi chứ không phải chất giọng: ai đó gọi bất ngờ cho bạn, hối bạn quyết định ngay, và đòi một thứ mà dịch vụ chính thống không bao giờ đòi qua điện thoại. Hãy tin vào hành vi ấy hơn là tin vào đôi tai.
Quy tắc vàng: cúp máy, rồi tự gọi lại
Đây là quy tắc tôi muốn bạn khắc vào đầu, vì nó hóa giải gần như mọi chiêu mạo danh. Khi một cuộc gọi tự xưng tổng đài khiến bạn nghi ngờ, hãy lịch sự kết thúc, không tranh luận. Sau đó, tự mở ứng dụng hoặc trang chính thức của Hitclub, tìm kênh hỗ trợ được công bố ở đó, và liên hệ từ phía mình.
Lý do nó hiệu quả: bạn là người chủ động chọn kênh liên lạc, nên kẻ gian không thể chen vào giữa. Đừng gọi lại vào số vừa gọi cho bạn, đừng bấm vào đường dẫn người lạ gửi qua tin nhắn, vì những thứ đó đều do kẻ gian kiểm soát. Nếu người gọi thật sự là nhân viên, việc bạn gọi lại qua kênh chính thức chỉ mất vài phút và chẳng thiệt gì.
Tuyệt đối không cung cấp mã OTP và thông tin đăng nhập
Hãy coi mã xác thực dùng một lần như chữ ký tay của bạn. Nó chỉ có giá trị khi chính bạn ký, và không ai khác có lý do chính đáng để hỏi. Nhân viên hỗ trợ thật không cần bạn đọc mã gửi về điện thoại, không cần mật khẩu, không cần mã khôi phục. Mã gửi đến là để bạn tự nhập vào ứng dụng khi bạn đang chủ động đăng nhập.
Quy tắc đơn giản: ai đòi mã này qua điện thoại hay tin nhắn, người đó là kẻ gian, bất kể giọng họ nghe thân quen thế nào, bất kể họ biết bao nhiêu thông tin về bạn. Việc kẻ gian đọc đúng tên hay đúng vài chi tiết của bạn không chứng minh gì, vì những dữ liệu đó có thể đã bị rò rỉ từ trước.
Thêm vài lớp phòng vệ
Ngoài việc cúp máy và gọi lại, bạn có thể dựng thêm vài lớp. Bật xác thực hai bước cho tài khoản, tốt nhất bằng ứng dụng xác thực hoặc passkey thay vì chỉ tin tin nhắn. Thỏa thuận với người thân một "câu hỏi bí mật" chỉ hai người biết, để kiểm tra khi có cuộc gọi nhờ chuyển tiền gấp. Hạn chế đăng công khai những đoạn ghi âm giọng nói dài. Và nếu nhận được cuộc gọi lạ, cứ để nó đổ chuông, nhắn lại sau nếu cần.
Nếu lỡ cung cấp thông tin, đừng xấu hổ mà chần chừ. Đổi mật khẩu ngay, thoát các phiên đăng nhập khác, báo cho kênh hỗ trợ chính thức, và theo dõi các thay đổi bất thường trong tài khoản. Hành động nhanh luôn tốt hơn che giấu.
Một giọng nói đẹp không phải là bằng chứng
Tôi vẫn yêu tiếng lách cách của chiếc máy chữ, nhưng tôi không bao giờ coi tiếng ấy là giấy chứng nhận. Giọng nói cũng thế. Nó chỉ là âm thanh, và âm thanh giờ đây có thể làm giả. Điều không làm giả được là quy trình: bạn tự chọn kênh, bạn tự kiểm chứng, bạn không đưa mã cho ai.
Lưu ý quan trọng: các dịch vụ giải trí chỉ dành cho người từ đủ 18 tuổi trở lên. Hãy tuân thủ quy định pháp luật nơi bạn cư trú, xem mọi hoạt động là giải trí, đặt trước giới hạn thời gian và ngân sách, và tự chịu trách nhiệm với quyết định của mình. Nếu bạn thấy lo lắng hoặc mất cân bằng, hãy tạm dừng và chia sẻ với người thân hoặc đơn vị hỗ trợ đáng tin cậy.
Tham khảo thông tin tại nhà cái Hitclub.