Lập quỹ giải trí hằng tháng theo nguyên tắc phong bì với Hitclub
Ngăn kéo bàn viết của tôi có một chồng phong bì, mỗi cái dán một nhãn bằng chính chiếc máy chữ cũ: tiền nhà, tiền ăn, điện nước, tiết kiệm, và một cái nhỏ nhất ghi "giải trí". Phương pháp phong bì là cách quản lý tiền cổ điển nhất mà tôi biết, và có lẽ vì cổ điển nên nó bền. Ý tưởng chỉ có một dòng: tiền nào việc nấy, hết phong bì nào thì thôi. Bài này tôi gõ chậm cách áp dụng nó để lập quỹ giải trí hằng tháng, kể cả khi bạn dùng Hitclub, mà vẫn giữ được sự thoải mái cho cả cuộc sống.
Ảnh: Markus Spiske / Unsplash
Phong bì là gì, và vì sao nó hiệu quả
Phương pháp phong bì xuất phát từ thói quen chia tiền mặt vào từng phong bì theo mục đích chi tiêu. Phiên bản hiện đại có thể là các tài khoản, ví hoặc hũ riêng trong ứng dụng ngân hàng. Điều cốt lõi không phải vật liệu, mà là ranh giới: mỗi khoản tiền được gán một nhiệm vụ trước khi bạn tiêu.
Nó hiệu quả vì đánh vào điểm yếu của con người. Ta ít khi tiêu quá tay vì cố ý, mà vì không thấy rõ mình còn bao nhiêu cho việc đó. Phong bì làm giới hạn trở nên hữu hình. Khi cái phong bì giải trí vơi đi, bạn cảm nhận được ngay, không cần tính toán phức tạp.
Nguyên tắc zero-based: mọi đồng đều có tên
Phương pháp này thường đi cùng một nguyên tắc gọi là ngân sách từ con số không. Ý là: đầu tháng, bạn lấy thu nhập dự kiến trừ đi tất cả các khoản bạn gán nhiệm vụ, cho đến khi còn lại bằng không. Không đồng nào lơ lửng "chưa biết dùng vào việc gì", vì tiền chưa có tên là tiền dễ bốc hơi.
Các bước cụ thể. Bước một, ghi tổng thu nhập chắc chắn của tháng. Bước hai, liệt kê chi phí thiết yếu cố định: nhà ở, ăn uống, đi lại, hóa đơn, trả nợ nếu có, bảo hiểm. Bước ba, dành một khoản cho tiết kiệm và quỹ dự phòng. Bước bốn, và chỉ sau ba bước trên, mới quyết định số tiền dành cho giải trí. Thứ tự này rất quan trọng: giải trí đứng sau các nhu cầu cốt lõi, không bao giờ trước.
Tách tiền giải trí khỏi chi phí thiết yếu
Đây là nguyên tắc tôi coi là xương sống. Tiền giải trí phải là tiền dư sau khi mọi nhu cầu thiết yếu đã được lo xong. Nếu bạn thấy mình phải tính toán để lấy từ tiền ăn, tiền nhà hay tiền học cho giải trí, thì đó là tín hiệu đỏ, không phải giải pháp.
Cách làm thực tế: mở một ví hoặc một tài khoản riêng chỉ dành cho khoản giải trí, và chuyển vào đó đúng số đã định vào đầu tháng. Chỉ dùng cho Hitclub hoặc bất kỳ hình thức giải trí nào khác từ ví này. Khi ví cạn, nghĩa là tháng giải trí đã hết, và bạn chuyển sang những việc không tốn kém: đi dạo, đọc sách, gặp bạn bè. Đừng bao giờ "vay" từ phong bì khác để bù vào, và đừng nạp thêm ngoài kế hoạch, ngay cả khi lý do nghe rất thuyết phục.
Chọn số tiền bao nhiêu là hợp lý
Không có con số chung cho mọi người, vì hoàn cảnh mỗi người khác nhau. Nhưng có một vài cách nghĩ giúp bạn chọn. Hãy tự hỏi: nếu toàn bộ số tiền này mất đi, cuộc sống của tôi có bị ảnh hưởng không. Nếu có, con số quá lớn. Con số hợp lý là con số mà bạn có thể mất hẳn mà không phải thay đổi bất cứ thứ gì quan trọng, và không thấy day dứt.
Một mẹo nhỏ: coi nó như tiền mua vé đi xem phim hay ăn nhà hàng, tức khoản chi cho trải nghiệm, không phải khoản đầu tư. Không kỳ vọng nó sinh lời. Khi coi nó là chi phí cho niềm vui, bạn sẽ ít có xu hướng cố "gỡ" lại khi nó cạn đi.
Theo dõi hằng tuần, điều chỉnh hằng tháng
Lập quỹ rồi để đó là chưa đủ. Cần một nhịp theo dõi nhẹ nhàng. Mỗi tuần, dành năm phút nhìn lại phong bì giải trí: đã dùng bao nhiêu, còn bao nhiêu. Có thể ghi vào một cuốn sổ nhỏ, hoặc gõ vào bảng tính. Quan trọng là trung thực, ghi cả những khoản nhỏ lẻ.
Cuối tháng, ngồi lại làm một buổi tổng kết ngắn. Tôi dùng ba câu hỏi. Tháng này mình dùng hết quỹ nhanh hay chậm so với dự kiến. Có khoản nào vượt kế hoạch không, vì sao. Tháng sau nên giữ nguyên, giảm hay tăng. Nếu thấy quỹ cạn quá sớm nhiều tháng liên tiếp, đó là tín hiệu nên thu nhỏ khoản này hoặc nghỉ một thời gian. Nếu quỹ dư, đừng cộng dồn thành khoản lớn để chi tiêu một lần; hãy chuyển phần dư vào tiết kiệm, như một phần thưởng cho sự kỷ luật.
Những sai lầm thường gặp
Tôi hay gặp mấy lỗi sau. Quên tách ví, để tiền giải trí lẫn với tiền chi tiêu hằng ngày nên không biết đã dùng bao nhiêu. Đặt khoản giải trí quá cao ngay từ đầu vì nghĩ "dư thì không dùng". Bù phong bì giải trí bằng phong bì khác khi cạn. Dùng thẻ tín dụng hoặc vay mượn để "nạp thêm", phá vỡ hoàn toàn ranh giới. Không theo dõi, chỉ nhìn lại khi đã quá muộn. Và quên rằng quỹ này là chi phí, không phải vốn để kiếm tiền.
Nếu thấy mình liên tục phá lệ, đừng tự trách; hãy xem đó là thông tin. Có thể con số đặt quá cao, có thể bạn đang dùng giải trí để giải tỏa điều gì khác, và cần nhìn sâu hơn.
Một chiếc phong bì nhỏ, một cuộc sống rộng rãi
Điều tôi quý ở phương pháp phong bì là nó không cấm đoán. Nó chỉ nói: bạn được vui, trong một khung rõ ràng. Khi khung ấy được vạch từ đầu tháng, bạn không cần tranh cãi với chính mình ở từng khoảnh khắc. Hết phong bì thì hết, và cuộc sống vẫn đủ đầy ở những phong bì còn lại.
Lưu ý quan trọng: các dịch vụ giải trí chỉ dành cho người từ đủ 18 tuổi trở lên. Hãy tuân thủ quy định pháp luật nơi bạn cư trú, coi mọi hoạt động là giải trí chứ không phải cách kiếm tiền, đặt giới hạn thời gian và ngân sách rõ ràng, và tự chịu trách nhiệm với quyết định của mình. Nếu bạn thấy việc tham gia ảnh hưởng đến các khoản thiết yếu, hãy dừng lại và tìm người đáng tin hoặc đơn vị hỗ trợ.
Tham khảo thông tin tại nhà cái Hitclub.