Nhận diện lừa đảo deepfake giọng nói mạo danh tổng đài Go88
Ngày xưa, người ta nhận ra nhau qua nét chữ. Bức thư nào viết đúng nét quen, nghiêng đúng độ nghiêng ấy thì ta tin. Giờ đây, nét chữ đã được thay bằng giọng nói, và kẻ gian đã học cách giả giọng. Tôi gõ bài này chậm rãi vì chủ đề nặng: deepfake giọng nói mạo danh tổng đài, một kiểu lừa đảo khiến cả người cẩn thận cũng có lúc chùn tay. Với người dùng Go88, hiểu nó là cách tự giữ cho bản thảo của mình khỏi bị ai viết chen.
Ảnh: FlyD / Unsplash
Deepfake giọng nói là gì
Deepfake giọng nói là âm thanh do phần mềm tạo ra hoặc biến đổi, sao cho nghe giống một người thật hoặc một giọng quen thuộc. Công nghệ này cần rất ít mẫu âm thanh đầu vào, có khi chỉ vài chục giây ghi lại từ một đoạn video công khai hay một cuộc gọi trước đó.
Hãy tưởng tượng một người sao chép chữ ký khéo đến mức nhìn bằng mắt thường không phân biệt nổi. Giọng nói giả cũng vậy: nó có thể mang ngữ điệu lịch sự, tốc độ nói đều đặn và cả những câu chào chuẩn mực của một nhân viên chăm sóc. Điều đáng ngại là ta vốn có bản năng tin vào tai mình, và bản năng ấy đang bị lợi dụng.
Cần nói rõ: tôi không khẳng định có hay không một vụ việc cụ thể nào liên quan đến một thương hiệu. Bài này nói về phương thức lừa chung, và cách tự bảo vệ khi bất kỳ ai tự xưng là tổng đài gọi cho bạn.
Kịch bản kẻ gian thường dùng
Kẻ gian hiếm khi mở đầu bằng yêu cầu lộ liễu. Chúng dựng một câu chuyện, và câu chuyện nào cũng có hai yếu tố: nỗi sợ hoặc sự hấp dẫn, cộng với áp lực thời gian.
Kịch bản khóa tài khoản. Một giọng nói lịch sự báo rằng tài khoản của bạn có dấu hiệu bất thường, sắp bị khóa, cần xác minh ngay. Chúng bảo bạn đọc mã xác thực vừa gửi về điện thoại để "hủy yêu cầu lạ". Thực ra mã đó chính là chìa khóa đăng nhập của bạn.
Kịch bản hoàn tiền hoặc quà tặng. Giọng nói báo bạn trúng ưu đãi, được hoàn một khoản, chỉ cần cung cấp thông tin hoặc chuyển một khoản phí nhỏ để nhận. Phần thưởng càng hấp dẫn, bạn càng dễ bỏ qua tiếng chuông cảnh báo trong lòng.
Kịch bản người quen. Giọng của một người thân hay đồng nghiệp gọi nhờ chuyển gấp một khoản, hoặc nhờ đọc hộ mã. Đây là kịch bản đau nhất vì nó đánh vào lòng tin có thật.
Kịch bản kết hợp. Kẻ gian gửi tin nhắn trước, có đường dẫn lạ, rồi gọi điện "xác nhận" để tăng độ tin cậy. Hai kênh bổ trợ cho nhau khiến câu chuyện nghe liền mạch hơn.
Dấu hiệu nhận biết
Giọng giả ngày càng tinh vi, nên đừng trông chờ tai mình bắt được lỗi. Hãy để ý hành vi của cuộc gọi nhiều hơn chất lượng âm thanh.
- Hối thúc phải làm ngay. Mọi cuộc gọi thật đều chịu được việc bạn nói "tôi sẽ tự liên hệ lại". Cuộc gọi giả thì sợ nhất câu đó.
- Xin mã xác thực. Không nhân viên thật nào cần bạn đọc mã một lần cho họ. Mã ấy sinh ra để chỉ mình bạn dùng.
- Yêu cầu chuyển tiền hoặc cài ứng dụng lạ, nhất là ứng dụng điều khiển từ xa.
- Ngắt quãng lạ, nhịp nói đều đến mức máy móc, thiếu những tiếng thở hay ngập ngừng tự nhiên, hoặc không trả lời được câu hỏi ngoài kịch bản.
- Số gọi đến trông giống số chính thức. Số hiển thị có thể bị giả, nên đừng coi nó là bằng chứng.
- Bắt giữ máy, cấm bạn cúp máy hoặc nói chuyện với ai khác. Đây là chiêu cô lập nạn nhân.
Thử một mẹo nhỏ: hỏi một câu mà người thật dễ trả lời nhưng kịch bản khó lường, chẳng hạn bảo họ nêu cách bạn có thể tự kiểm chứng qua kênh chính thức. Kẻ giả thường lảng sang chuyện khác.
Quy tắc gọi lại qua kênh chính thức
Đây là dòng quan trọng nhất của cả bài, tôi gõ đậm lên: cúp máy, rồi tự gọi lại bằng kênh bạn đã biết từ trước.
- Nói gọn, giữ bình tĩnh: "Tôi sẽ tự liên hệ lại qua kênh chính thức", rồi cúp máy.
- Không bấm vào đường dẫn hay gọi số mà người kia cung cấp. Hãy tìm thông tin liên hệ trong phần hỗ trợ của trang hoặc ứng dụng Go88 mà bạn mở bằng dấu trang đã lưu, không dùng kết quả tìm kiếm bất kỳ.
- Chờ một lúc rồi liên hệ, vì kẻ gian đôi khi giữ đường dây để chặn cuộc gọi đi.
- Với người thân gọi nhờ chuyển tiền, hãy gọi lại số lưu sẵn trong danh bạ, hoặc đặt trước với gia đình một câu hỏi bí mật chỉ người thật mới biết.
Đây là nguyên tắc kiểm tra theo hướng ngược lại: thay vì tin người gọi đến, bạn chủ động gọi đi tới nơi bạn tự xác nhận.
Tuyệt đối không cung cấp OTP
Mã OTP, các mã xác thực và mật khẩu là những thứ không có ngoại lệ. Dù người gọi nói ngọt đến đâu, dù họ biết tên bạn, biết cả vài thông tin về tài khoản, bạn vẫn không đọc mã. Biết một vài chi tiết không chứng minh được họ là người thật; những thông tin đó có thể đã rò rỉ từ nơi khác.
Hãy tập sẵn một câu từ chối cố định và nói nó như phản xạ: "Tôi không cung cấp mã qua điện thoại." Một câu ngắn, lặp lại bao nhiêu lần cũng được, không cần giải thích hay xin lỗi.
Nếu lỡ làm theo
Đừng xấu hổ, vì những kẻ này chuyên nghiệp. Hãy hành động ngay: đổi mật khẩu tài khoản, đăng xuất khỏi mọi thiết bị, bật hoặc đổi xác thực hai lớp, liên hệ kênh hỗ trợ chính thức và ngân hàng nếu có liên quan đến chuyển khoản, và lưu lại bằng chứng như số điện thoại, giờ gọi, tin nhắn. Báo cho người thân để họ cũng cảnh giác. Càng nhanh càng giữ được nhiều.
Dòng kết
Giọng nói giả có thể bắt chước được ngữ điệu, nhưng nó không thể bắt bạn gọi lại số của chính nó. Giữ ba thói quen: không hối hả, không đọc mã, luôn tự gọi lại bằng kênh đã biết. Chừng đó là đủ để bản thảo của bạn cùng Go88 không bị ai chép giả.
Lưu ý 18+ và chơi có trách nhiệm. Nội dung chỉ dành cho người đủ 18 tuổi trở lên. Hãy tuân thủ pháp luật nơi bạn sinh sống, xem mọi hoạt động có yếu tố may rủi chỉ là giải trí, tự đặt giới hạn thời gian và ngân sách, và tự chịu trách nhiệm cho lựa chọn của mình. Nếu cảm thấy khó kiểm soát, hãy tạm dừng và tìm sự hỗ trợ từ người thân hoặc tổ chức chuyên môn.