Nhận diện lừa đảo deepfake giọng nói mạo danh tổng đài B52club
Ngày xưa, bức điện tín đến tay người nhận chỉ là những dòng chữ in đều tăm tắp. Không ai nghe được giọng người gửi, nên người ta học cách xác minh bằng những dấu hiệu khác: người gửi là ai, từ đâu, và có thể hỏi lại bằng cách nào. Ngày nay giọng nói cũng đã trở thành thứ có thể "đánh máy" ra. Công nghệ deepfake giọng nói cho phép tạo bản sao giọng của người thật từ vài chục giây ghi âm. Với người dùng B52club, hiểu điều này không phải để hoang mang, mà để biết nên xác minh bằng cách nào khi một cuộc gọi tự xưng tổng đài bất chợt vang lên.
Ảnh: Anna Might / Unsplash
Deepfake giọng nói là gì
Deepfake giọng nói là âm thanh do phần mềm tổng hợp, bắt chước âm sắc, nhịp điệu và cách nhấn nhá của một người cụ thể. Chỉ cần một đoạn ghi âm lấy từ video công khai hay một cuộc gọi trước đó, phần mềm có thể sinh ra câu nói hoàn toàn mới mà người thật chưa từng nói. Có loại còn trả lời gần như thời gian thực.
Điều cần ghi nhớ: giọng nghe giống không còn là bằng chứng danh tính. Nó chỉ là một dấu hiệu, và dấu hiệu ấy nay quá dễ làm giả để được tin tuyệt đối. Thứ đáng tin là kênh liên lạc mà bạn tự chủ động chọn, chứ không phải âm thanh đập vào tai bạn.
Kịch bản kẻ gian thường dùng
Dù công nghệ mới, kịch bản vẫn quen thuộc và chia sẻ một lõi chung là tạo áp lực để bạn quên suy nghĩ.
- Cuộc gọi tự xưng là nhân viên tổng đài hay bộ phận bảo mật của B52club, báo rằng tài khoản có dấu hiệu bất thường hoặc sắp bị khóa, cần xác minh gấp.
- Giọng nói lịch sự, chuyên nghiệp, có khi biết sẵn tên bạn hay vài thông tin thu thập từ các vụ lộ dữ liệu cũ, để tạo cảm giác "họ biết mình thật".
- Yêu cầu đọc mã OTP vừa nhận, cung cấp mã khôi phục, hoặc cài một ứng dụng điều khiển từ xa "để hỗ trợ".
- Một biến thể khác là mạo danh người thân hay người quen nhờ giúp gấp, cũng bằng giọng nhái.
- Sau cuộc gọi thường có tin nhắn hay liên kết kèm theo, dẫn tới một trang trông giống thật để bạn nhập thông tin.
Dấu hiệu nhận biết
Không dấu hiệu nào hoàn hảo, nhưng nhiều dấu hiệu cộng lại là đủ để dừng.
Dấu hiệu về nội dung đáng tin hơn dấu hiệu về âm thanh. Cuộc gọi thúc ép phải làm ngay, không cho thời gian suy nghĩ. Người gọi ngăn bạn cúp máy để hỏi lại hoặc dặn đừng nói với ai. Họ đòi mã xác thực, vốn là thứ không bên hỗ trợ nào hợp lệ cần đến. Họ bảo bạn chuyển tiền "để kiểm tra" hay "để bảo vệ tài khoản".
Dấu hiệu về âm thanh thì có thể gồm nhịp nói đều bất thường, ngắt nghỉ gượng, thiếu tiếng thở và tạp âm tự nhiên, độ trễ lạ giữa câu hỏi và câu đáp, hoặc giọng bỗng thay đổi sắc thái giữa chừng. Nhưng công nghệ tiến nhanh, nên đừng dựa vào việc "nghe ra được". Có người nghe kỹ vẫn bị lừa, và điều đó không phải lỗi của họ.
Quy tắc vàng: gọi lại qua kênh chính thức
Nguyên tắc gọn nhất mà bạn có thể mang theo là: không bao giờ xác minh một cuộc gọi bằng chính cuộc gọi đó. Hãy làm như sau.
- Giữ bình tĩnh và nói rằng bạn sẽ gọi lại sau. Một cuộc gọi hợp lệ không thể bị hủy vì bạn muốn kiểm tra.
- Cúp máy, rồi tự tìm kênh liên hệ chính thức qua nguồn bạn đã lưu từ trước, như dấu trang bạn tự đặt hay thông tin ngay trong ứng dụng, không dùng số hay liên kết do người gọi đọc cho bạn.
- Liên hệ lại và hỏi xem có thật sự có việc cần xử lý với tài khoản của bạn hay không.
- Với trường hợp mạo danh người thân, gọi lại vào số bạn vốn lưu, hoặc hỏi một câu mà chỉ người thật biết, tốt nhất là câu hỏi hai bên đã thỏa thuận trước.
Một thói quen nhỏ rất hiệu quả là thỏa thuận với gia đình một "từ khóa" riêng để dùng khi có yêu cầu khẩn cấp. Kẻ nhái giọng khó biết từ khóa mà không ai từng viết ra.
Không cung cấp OTP, mã khôi phục, mật khẩu
Đây là ranh giới không thương lượng. Mã OTP sinh ra chính là để chứng minh người dùng là bạn, nên đọc nó cho người khác đồng nghĩa trao chìa khóa. Không nhân viên hỗ trợ thật nào cần bạn đọc mã đó qua điện thoại. Mã khôi phục và mật khẩu cũng vậy. Nếu ai đó gợi ý "chỉ cần đọc sáu số" thì hãy xem đó là hồi chuông báo động, bất kể giọng họ nghe thuyết phục đến đâu.
Cũng đừng cài ứng dụng điều khiển từ xa hay bấm vào liên kết do người lạ gửi trong lúc gọi. Và nếu bạn lỡ làm, hãy hành động ngay: đổi mật khẩu từ thiết bị sạch, đăng xuất các phiên đang mở, bật hoặc rà lại xác thực hai lớp, báo cho kênh chính thức, và liên hệ ngân hàng nếu có liên quan đến tiền.
Sai lầm thường gặp
Sai lầm lớn nhất là tin vào cảm giác "nghe đúng người". Thứ hai là xấu hổ nên giấu, trong khi báo sớm mới giữ được thiệt hại ở mức thấp. Thứ ba là thấy mình đã trả lời một nửa nên cứ đi tiếp cho xong, thay vì cúp máy. Thứ tư là đăng công khai quá nhiều đoạn ghi âm giọng nói của mình hay người thân, vô tình cấp nguyên liệu cho kẻ nhái giọng.
Giống như người xưa chẳng tin một bức điện tín chỉ vì nó đã đến, bạn cũng đừng tin một giọng nói chỉ vì nó nghe quen. Hãy tự chọn kênh, tự gọi lại, và giữ mã của mình cho riêng mình khi dùng B52club.
Bài viết chỉ mang tính hướng dẫn chơi có trách nhiệm cho người từ đủ 18 tuổi; mỗi người cần tuân thủ pháp luật tại nơi cư trú, đặt giới hạn giải trí rõ ràng và tự chịu trách nhiệm với quyết định của mình.